Bu grup, nakit olarak elde veya bankada bulunan varlıklar ile istenildiği zaman değer kaybına uğramadan paraya çevirme imkânı bulunan varlıkları (Menkul kıymetler hariç) kapsar. Bu grup aşağıdaki hesaplardan oluşur.
100. KASA
Bu hesap, işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların TL. karşılığının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın İşleyişi :
Tahsil olunan para tutarları borç, ödemeler ve bankaya yatırılan para tutarları alacak kaydedilir. Hesap daima borç bakiyesi verir veya sıfır olur. Hiçbir şekilde alacak bakiyesi vermez.
101. ALINAN ÇEKLER
Bu hesap gerçek ve tüzel kişiler tarafından işletmeye verilmiş olup, henüz tahsil için bankaya verilmemiş veya ciro edilmemiş olan çeklerin izlenmesini sağlar.
Hesabın İşleyişi :
Alınan çeklerin yazılı değerleri ile borç, bankadan tahsil veya ciro edildiğinde alacak kaydedilir.
102. BANKALAR
Bu hesap, işletmece yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlenmesini kapsar.
Hesabın İşleyişi :
Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç, çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir.
103. VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-)
İşletmenin üçüncü kişilere bankalardan çekle veya ödeme emri ile yapacağı ödemeler bu hesapta izlenir.
Hesabın İşleyişi :
Kişilere çek ve ödeme emri verildiğinde hesaba alacak; çek ve ödeme emirlerinin bankadan tahsil edildiği anlaşıldığında bu hesaba borç, bankalar hesabına alacak kaydedilir.
104.
105.
106.
107.
108. DİĞER HAZIR DEĞERLER
Nitelikleri itibarıyla hazır değer sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havaleleri (yoldaki paralar gibi) değerleri kapsar.
Hesabın İşleyişi :
Bu değerler elde edildiğinde hesabın borcuna, elden çıkarıldığında da hesabın alacağına kaydedilir.
109.
KAYNAK: 1 Sıra Nolu MSUGT
Örnek 1: Peşin Satış (Nakit Ödeme)
Olay: SATICI A.Ş., ALICI A.Ş.’ye 15.000 TL + %20 KDV tutarında ticari malı 01.02.2025 tarihinde peşin olarak satmıştır. ALICI A.Ş. ödemeyi nakit olarak yapmıştır.
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 01.02.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 100 | Kasa Hesabı | 18.000 | |
| 600 | Yurt İçi Satışlar Hesabı | 15.000 | |
| 391 | Hesaplanan KDV Hesabı | 3.000 | |
| Açıklama: ALICI A.Ş.’ye nakit mal satışı. | |||
ALICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 01.02.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 153 | Ticari Mallar Hesabı | 15.000 | |
| 191 | İndirilecek KDV Hesabı | 3.000 | |
| 100 | Kasa Hesabı | 18.000 | |
| Açıklama: SATICI A.Ş.’den nakit ticari mal alışı. | |||
Örnek 2: Düşük Tutarlı Gider Ödemesi (Nakit)
Olay: SATICI A.Ş. 02.02.2025 tarihinde, ofis temizliği için 800 TL + %20 KDV tutarında hizmet almış ve ödemeyi nakit olarak yapmıştır.
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 02.02.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 770 | Genel Yönetim Giderleri Hesabı | 800 | |
| 191 | İndirilecek KDV Hesabı | 160 | |
| 100 | Kasa Hesabı | 960 | |
| Açıklama: Ofis temizlik gideri nakit ödemesi. | |||
Örnek 3: Müşteriden Nakit Tahsilat
Olay: SATICI A.Ş.’nin daha önce ALICI A.Ş.’ye yaptığı bir satıştan kaynaklanan 25.000 TL’lik alacağı, ALICI A.Ş. tarafından 03.02.2025 tarihinde nakit olarak ödenmiştir. (Daha önce 120 Alıcılar Hesabı’nda takip edilen bir alacak.)
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 03.02.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 100 | Kasa Hesabı | 25.000 | |
| 120 | Alıcılar Hesabı | 25.000 | |
| Açıklama: ALICI A.Ş.’den alacak tahsilatı (nakit). | |||
ALICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 03.02.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 320 | Satıcılar Hesabı | 25.000 | |
| 100 | Kasa Hesabı | 25.000 | |
| Açıklama: SATICI A.Ş.’ye borç ödemesi (nakit). | |||
Örnek 4: İşletme Hesabına Mal Satın Alınması için Personele Avans Ödemesi (Nakit)
Olay: SATICI A.Ş. 06.02.2025 tarihinde, bir çalışanına işletme adına mal alımı için 5.000 TL nakit avans ödemesi yapmıştır.
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 06.02.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 195 | İş Avansları Hesabı | 5.000 | |
| 100 | Kasa Hesabı | 5.000 | |
| Açıklama: Personele nakit iş avansı ödemesi. | |||
Örnek 5: Kasa Fazlası Tespiti
Olay: 10.10.2025 tarihinde yapılan kasa sayımında fiili kasa mevcudunun 1.000 TL fazla olduğu tespit edilmiştir. Dönem sonuna kadar bu fazlalığın sebebi bulunamamıştır.
| Fiili Kasa Mevcudu = Kasa Hesabının Borç Kalanı → Hesapla ilgili işlem yapılmaz. Fiili Kasa Mevcudu > Kasa Hesabının Borç Kalanı → 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Fiili Kasa Mevcudu < Kasa Hesabının Borç Kalanı → 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları |
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 10.10.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 100 | Kasa Hesabı | 1.000 | |
| 397 | Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı | 1.000 | |
| Açıklama: Kasa sayımında tespit edilen fazlalık. | |||
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 31.12.2025
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 397 | Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı | 1.000 | |
| 679 | Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabı | 1.000 | |
| Açıklama: Kasa sayımında tespit edilen fazlalılığın dönem sonunda kar hesabına alınması. | |||
**Sayım ve tesellüm fazlalıkları ile noksanlıkları hakkındaki ayrıntılı örneklere kitabın ilerleyen bölümlerinde 197 ve 397 nolu hesaplara ilişkin örneklerde yer verilecektir.
Örnek 6: Yabancı Para Cinsinden Yapılan İşlemler
Olay: SATICI A.Ş. 11.10.2025 tarihinde 1.000 Euro bedelle mal satmıştır. Bu bedel peşin tahsil edilmiştir. (11.10.2025 tarihinde 1 Euro = 48,00 TL)
SATICI A.Ş. 20.10.2025 tarihinde kasasında bulunan 600 Euro’yu nakit ihtiyacı nedeniyle Türk Lirasına çevirmiştir. (20.10.2025 tarihinde 1 Euro = 48,50 TL)
(31.12.2025 tarihinde 1 Euro = 50,00 TL)
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 11.10.2025. Hesaplama → 820 x 48,20 = 39.524 TL
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 100 | Kasa Hesabı (Euro kasası) | 48.000 | |
| 600 | Yurt İçi Satışlar Hesabı | 40.000 | |
| 391 | Hesaplanan KDV Hesabı | 8.000 | |
| Açıklama: Yabancı para cinsinden mal satışı yapılması. | |||
Yabancı paralar için yapılacak olan değerlemede; Efektif cinsinden yabancı paralar için “Efektif Alış Kuru”, eğer mevcut değilse “Döviz Alış Kuru”, Döviz cinsinden yabancı paralar için “Döviz Alış Kuru” dikkate alınır.
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 11.10.2025
Hesaplama → 600 x (48,50 – 48,00) = 300 TL
Hesaplama → 600 x 48,50 = 29.100 TL
Hesaplama → 600 x 48,00 = 28.800 TL
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 100 | Kasa Hesabı (TL kasası) | 29.100 | |
| 100 | Kasa Hesabı (Euro kasası) | 28.800 | |
| 646 | Kambiyo Karları Hesabı | 300 | |
| Açıklama: Dövizin TL’ye çevrilmesiyle ortaya çıkan karlılığın kayıtlara alınması. | |||
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 31.12.2025
Hesaplama → 400 x (50,00 – 48,00) = 800 TL
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 100 | Kasa Hesabı | 800 | |
| 646 | Kambiyo Karları Hesabı | 800 | |
| Açıklama: Dönem sonunda olumlu kur farklarının kar hesabına kaydedilmesi. | |||
Alternatif Senaryo: Dönem sonunda (31.12.2025 tarihinde) 1 Euro = 45,00 TL olsaydı aşağıdaki kayıt yapımalıydı.
SATICI A.Ş. Muhasebe Kaydı: 31.12.2025
Hesaplama → 400 x (45,00 – 48,00) = -1.200 TL
| Hesap Adı | Borç | Alacak | |
| 656 | Kambiyo Zararları Hesabı | 1.200 | |
| 100 | Kasa Hesabı | 1.200 | |
| Açıklama: Dönem sonunda olumsuz kur farklarının zarar hesabına kaydedilmesi. | |||
Alternatif Senaryo: Dönem sonunda (31.12.2025 tarihinde) 1 Euro = 48,00 TL olsaydı SATICI A.Ş.’nin kasasında kalan 400 Euro (1.000 – 600) için herhangi bir değerleme işlemi yapılmayacaktı. Çünkü söz konusu yabancı para ilk kayıt tarihinde de 48,00 TL bedelle işletmenin kayıtlarına girmişti. Yukarıdaki örnek olaylardan görüleceği üzere yabancı paralarda değerleme işlemi söz konusu yabancı paranın işleme alınması anında ve dönem sonlarında yapılmaktadır. Eğer diğer türlü olsaydı her zaman diliminde değişkenlik gösteren kur karşısında sonsuz sayıda değerleme işlemi ve muhasebe kaydı yapmamız gerekirdi.
Konu: Kasa hesabında alacak bakiyesi oluşmasının vergi mevzuatı karşısındaki durumu.
100 Kasa Hesabı, aktif karakterli bir hesaptır ve işleyişi gereği ya Borç Bakiyesi (kasada nakit var demektir) verir ya da sıfır bakiye verir. Alacak Bakiyesi vermesi, matematiksel olarak işletmenin kasasından mevcut olmayan (negatif) bir nakit çıkışı yaptığını gösterir. Bu durum, muhasebe biliminin temel prensibi olan Parayla Ölçülme Kavramına aykırıdır, çünkü fiziksel olarak bir işletmenin kasasında negatif para bulunması imkansızdır.
Kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi durumu, muhasebe ve vergi mevzuatı açısından kabul edilemez ve ciddi hukuki sonuçları olan bir durumdur. Vergi Usul Kanunu ve Kurumlar/Gelir Vergisi Kanunları, kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi durumuna doğrudan değinmez ancak bu durum, dolaylı olarak şu önemli vergisel sonuçları doğurur:
1. Örtülü Kazanç Dağıtımı / Örtülü Sermaye
Kasa hesabının sürekli yüksek borç bakiyesi vermesi veya alacak bakiyesi vermesi durumları genellikle şu şekilde yorumlanır:
- Kasadan Ortaklara Borç Verilmesi: Alacak bakiyesi, kasadan para çıkışı olduğunu gösterir. Bu durum, yetkililer tarafından, kasadaki paranın belgesiz ve kayıtsız bir şekilde ortaklara veya ilgili kişilere özel amaçla verildiği (çekildiği) şeklinde yorumlanabilir.
- Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) Riski: Bu kayıtsız çıkışlar, işletme için bir alacak kalemi oluşturur. Eğer bu alacağa piyasa koşullarına uygun bir faiz tahakkuk ettirilmezse, tahakkuk ettirilmeyen faiz tutarı, örtülü kazanç dağıtımı olarak değerlendirilebilir (Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı).
2. Muhasebe Hilesi ve Fiktif İşlemler
Kasa hesabı alacak bakiyesi verdiğinde, bu negatif bakiyeyi kapatabilmek adına genellikle yapay kayıtlara başvurulur. Bu durum, işletmenin gerçek finansal durumunu gizlemeye yönelik kanunlara aykırı işlemler (muhasebe hilesi) olarak değerlendirebilir. Alacak bakiyesi, kayıtlarda gösterilen paranın fiilen kasada olmadığı anlamına gelir. Bu durum, muhasebe kayıtlarının gerçeği yansıtmadığı ve bu nedenle fiktif (hayali) olduğu iddiasını beraberinde getirir. 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre defter ve belgelerin gerçeği yansıtmaması, vergi ziyaı ve usulsüzlük cezaları uygulanmasına neden olabilir, muhasebe hilesinin tespit edilmesi halinde kaçakçılık suç ve cezalarını doğurabilir.
Bankada bulunan Türk Lirası cinsinden mevduat hesabının Ek Hesap mahiyetinde kullanılması ve bunun kasa hesabında noksan bakiye görünmesine sebep olması durumu da pratikte karşılaşılan usulsüz durumlardan birisidir. İşletmelerin esasen yaptığı ödemeleri bankada bulunan ek hesaplarından karşıladıkları ancak muhasebe kayıtlarında banka hesabı yerine kasa hesabını alacaklı olarak çalıştırmaları neticesinde kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi durumu Tek Düzen Muhasebe Hesap Planına aykırı olarak kayıtların çalıştırıldığını gösterir. Bu durumda hesaplarını usulsüz olarak çalıştıran işletme 213 Sayılı Vergi Usul Kanununun 353. maddesi gereğince özel usulsüzlük cezası ile karşılaşabilir.
Bir Cevap YazınCevabı iptal et