vergiusul.com

I. Giriş:

Dijitalleşmenin hızla arttığı günümüzde, veri depolama hizmetleri sağlayan veri merkezleri, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda çevresel açıdan da önemli bir etki yaratmaktadır. Veri merkezleri, yüksek enerji ve su tüketimi ile karbon salınımı gibi çevresel sorunlara yol açmaktadır. Devasa veri yığınlarının depolanması, beraberinde önemli çevresel maliyetleri de getirmektedir. Veri depolama hizmeti veren firmaların tuttukları veri büyüklüğüne göre vergilendirilmeleri gerektiği fikri, bu çevresel maliyetlerin bir kısmını karşılamak ve daha sürdürülebilir uygulamaları teşvik etmek için önemlidir.

II. Veri Merkezlerinin Çevresel Etkileri: Enerji Tüketimi ve Karbon Ayak İzi:

Veri merkezlerinin dünya genelinde toplam elektrik tüketiminin yaklaşık %1 ila %1,3’ünü kullanmakta olduğu raporlanmıştır. Örneğin, 2021 yılında en büyük depolama hizmeti veren 4 firmanın toplam elektrik tüketimi 72 TWh’yi (72.000.000.000.000 Watt/saat) aşmıştır. Bu enerji tüketimi, doğrudan karbon salınımına yol açmaktadır. Örneğin, bu firmalardan yalnızca birine ait veri merkezi, 2022 yılında yaklaşık 6.435.200.000 litre su tüketmiş ve bu da önemli bir karbon ayak izine neden olmuştur. 

Bu su tüketimi, özellikle su kaynaklarının sınırlı olduğu bölgelerde ekosistem üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Ayrıca, yapay zeka uygulamalarının artışıyla birlikte, veri merkezlerinin su tüketimi daha da artmaktadır. Örneğin, bir yapay zeka modelinin eğitimi sırasında 700.000 litre su tüketildiği ilgili firmalarca raporlanmıştır. Eğitim sürecinin yanı sıra, her bir kullanıcı etkileşimi (yaklaşık 20-50 soru) sırasında da yaklaşık 500 ml su tüketildiği tahmin edilmektedir .

Veri merkezleri, devasa sunucu çiftlikleri ve soğutma sistemleriyle çalışan, sürekli enerji tüketen tesislerdir. Bu tesislerin enerji tüketimi, özellikle su ve elektrik kullanımı açısından dünya ve ekolojik sistem üzerinde kayda değer bir etki yaratıyor.

• Elektrik Tüketimi: Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve diğer kuruluşların raporlarına göre, veri merkezleri küresel elektrik tüketiminin yaklaşık %1’ini oluşturuyor. Bu oran, bazı tahminlere göre gelecekte %3’e kadar çıkabilir. 2020 yılında dünya genelindeki veri merkezlerinin tükettiği elektrik miktarı, bazı ülkelerin toplam elektrik tüketimini aşacak seviyelere ulaşmıştır. Örneğin, 2021 yılı itibarıyla küresel veri merkezlerinin yıllık elektrik tüketimi, Birleşik Krallık’ın toplam elektrik tüketimini aşmaktadır. Bir terabayt verinin yıllık depolanması için harcanan enerji miktarı, ortalama bir evin birkaç günlük elektrik tüketimine eşdeğer olabilir. Bu da milyarlarca terabaytlık verinin depolanmasının ne kadar büyük bir enerji yükü olduğunu gösteriyor.
• Su Tüketimi: Veri merkezlerinin soğutma sistemleri için su kullanımı, genellikle göz ardı edilen ancak kritik bir çevresel etkendir. Sunucuların aşırı ısınmasını önlemek için kullanılan soğutma kuleleri, buharlaşma yoluyla büyük miktarda su tüketir. Bir rapor, büyük bir veri merkezinin günde milyonlarca litre su tüketebileceğini ortaya koymuştur. Küresel ölçekte bu tüketim, su kıtlığı yaşanan bölgelerde ciddi endişelere yol açmaktadır.
• Karbon Ayak İzi: Bu elektrik ve su tüketimi, doğrudan büyük bir karbon ayak izi yaratır. Enerjinin büyük bir kısmı hala fosil yakıtlardan üretildiği için, veri merkezleri küresel sera gazı emisyonlarına önemli katkıda bulunmaktadır. Bir gigabayt verinin depolanmasının ve işlenmesinin karbon emisyonu, kısa bir araba yolculuğuyla eşdeğer olabilir.

III. Vergilendirme Önerisi:

Veri depolama hizmeti veren firmaların çevresel etkilerini azaltmak amacıyla, bu firmaların veri büyüklüğüne göre vergilendirilmesi önerilebilir ve bu vergilendirme, aşağıdaki kriterlere dayanarak yapılabilir:

• Enerji Tüketimi: Veri merkezlerinin gerçek zamanlı enerji tüketimi ölçülerek buna göre bir vergilendirme yapılabilir. Bu yaklaşım, firmaları yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmeye ve enerji verimliliği önlemleri almaya teşvik eder.
• Su Tüketimi: Özellikle su kıtlığı yaşanan bölgelerde, veri merkezlerinin su tüketimi üzerinden bir vergi uygulanabilir. Bu, su tasarrufu sağlayan soğutma teknolojilerine yatırım yapmayı teşvik eder.
• Karbon Salınımı: Doğru ölçümler yapılabilmesi kaydıyla veri merkezlerinin yıllık karbon salınımı ölçülerek artan oranlı bir vergi sistemi kurulabilir.
• Veri Büyüklüğü: Firmaların depoladığı toplam veri miktarı. Örneğin depolanan terabayt başına vergi alınabilir: Firmaların tuttukları her terabayt veri için belirli bir miktar vergi alınabilir. Bu, doğrudan veri büyüklüğüyle orantılı bir maliyet yaratır ve firmaları gereksiz veriyi silmeye veya daha verimli depolama çözümlerine yatırım yapmaya teşvik edebilir.

 – Bu vergilendirmenin potansiyel faydaları şunlar olacaktır:

• Çevresel Sürdürülebilirlik: Elde edilen gelirler, yenilenebilir enerji projelerine, su arıtma tesislerine veya çevresel rehabilitasyon çalışmalarına aktarılabilir.
• Adil Rekabet: Büyük veri depolama kapasitelerine sahip firmaların çevresel etkileri için bir bedel ödemesi, daha küçük ve belki de daha çevre dostu firmalarla daha adil bir rekabet ortamı sağlayabilir.
• Yenilikçilik Teşviki: Vergi yükü, firmaları daha az enerji tüketen, daha az suya ihtiyaç duyan ve daha sürdürülebilir depolama teknolojileri geliştirmeye veya kullanmaya itebilir.

IV. Uygulamada Karşılaşılabilecek Güçlükler:

A. Veri Toplama ve Şeffaflık Sorunları

Veri merkezlerinin enerji ve su tüketimi ile karbon salınımı gibi çevresel etkilerinin doğru bir şekilde ölçülmesi ve raporlanması, firmaların şeffaflık düzeyine bağlıdır. Birçok firma, bu verileri kamuoyu ile paylaşmamaktadır. Örneğin, bir çok veri merkezinin enerji tüketimi ve karbon salınımı ile ilgili verileri sınırlı olarak kamuoyu ile paylaşılmaktadır.

B. Vergilendirme Kriterlerinin Belirlenmesi

Veri merkezlerinin çevresel etkilerini ölçmek için kullanılacak kriterlerin belirlenmesi, teknik zorluklar içermektedir. Örneğin, su tüketimi, enerji verimliliği ve karbon salınımı gibi faktörlerin doğru bir şekilde hesaplanması için gelişmiş ölçüm ve izleme sistemlerine ihtiyaç vardır.

C. Uluslararası Standartların Eksikliği

Veri merkezlerinin çevresel etkilerini ölçmek ve raporlamak için uluslararası kabul görmüş standartların eksikliği, uygulamada zorluklara yol açmaktadır. Bu eksiklik, farklı ülkelerde farklı uygulamaların ortaya çıkmasına ve küresel düzeyde tutarsızlıkların yaşanmasına neden olmaktadır.

V. Çözüm Önerileri:

A. Şeffaflık ve Veri Paylaşımı

Firmaların, enerji ve su tüketimi ile karbon salınımı gibi çevresel etkilerini düzenli olarak raporlamaları ve bu verileri kamuoyu ile paylaşmaları teşvik edilmelidir. Bu amaçla, bağımsız denetim kuruluşlarının devreye girmesi ve denetim süreçlerinin şeffaf bir şekilde yürütülmesi sağlanabilir.

B. Uluslararası Standartların Geliştirilmesi

Veri merkezlerinin çevresel etkilerini ölçmek ve raporlamak için uluslararası kabul görmüş standartların geliştirilmesi gerekmektedir. Bu standartlar, firmaların çevresel etkilerini tutarlı bir şekilde raporlamalarını ve karşılaştırmalarını mümkün kılacaktır.

C. Teknolojik İnovasyon ve Verimlilik Artışı

Veri merkezlerinin enerji ve su verimliliğini artırmak için yeni teknolojilerin geliştirilmesi ve mevcut sistemlerin iyileştirilmesi önemlidir. Örneğin, yapay zeka uygulamalarının daha az enerji ve su tüketen modellerle geliştirilmesi, çevresel etkilerin azaltılmasına katkı sağlayacaktır.

Sonuç:

Veri depolama hizmetlerinin çevresel ayak izi, küresel çapta büyüyen bir endişe kaynağıdır. Su ve elektrik gibi kıt kaynakların tüketimi ve karbon emisyonları, bu sektörün gelecekteki sürdürülebilirliğini sorgulatmaktadır. Veri depolama firmalarının tuttukları veri büyüklüğüne göre vergilendirilmesi, bu çevresel maliyetleri içselleştirmek ve daha sorumlu bir dijital gelecek inşa etmek için atılması gereken önemli bir adımdır. Bu tür bir vergilendirme, sadece ekonomik bir düzenleme olmakla kalmayacak, aynı zamanda çevresel farkındalığı artıracak ve teknoloji firmalarını daha yeşil uygulamalara yönlendirecektir.

Rıza CEYLAN/Vergi Başmüfettişi

Kaynaklar: arxiv.com, iea.org, techtarget.com, dryviq.com, theverge.com